Прадстаўнікі грамадзянскай супольнасці заклікалі Савет Еўропы заняць больш актыўную пазіцыю ў дачыненні да сітуацыі ў Беларусі
![Міжнародная назіральная місія Камітэта Міжнароднага Кантролю за сітуацыяй з правамі чалавека ў Беларусі](/files/images/missija-znak.jpg)
Міжнародная назіральная місія Камітэта Міжнароднага Кантролю за сітуацыяй з правамі чалавека ў Беларусі
12
красавіка на пасяджэнні Камітэта па палітычных пытаннях Парламенцкай асамблеі
Савета Еўропы адбыўся «абмен думкамі» па сітуацыі ў Беларусі. У якасці спікераў перад
парламентарыямі выступілі беларускія праваабаронцы Алесь Бяляцкі (Праваабарончы
цэнтр «Вясна») і Алена Танкачова (Фонд развіцця прававых тэхналогій), а таксама
прадстаўнікі Камітэта міжнароднага кантролю за сітуацыяй з правамі чалавека ў
Беларусі: Андрэй Юраў (дырэктар па развіцці Маскоўскай Хельсінкскай Групы , кіраўнік Міжнароднай
назіральнай місіі) і Майкл Гамільтан (член Экспертнай групы АБСЭ па свабодзе
мірных сходаў, каардынатар групы экспертаў пры Спецыяльны дакладчык Камітэта па
падзеях 19 Снежань 2010 года).
У пачатку пасяджэння яго
ўдзельнікі ўшанавалі памяць ахвяр тэракта ў мінскім метро 11 красавіка,
адзначыўшы, што смуткуюць разам з пацярпелымі і членамі іх сем'яў. Аднак гэта ні ў якай меры не
адмяняе актуальнасці размовы аб сітуацыі з правамі чалавека ў краіне пасля
падзей 19 снежня.
Алесь Бяляцкі апісаў бягучую
сітуацыю з правамі чалавека ў Беларусі як найгоршую за апошнія 15 гадоў. На яго думку, да той пары,
пакуль не будуць вызваленыя палітычныя зняволеныя, ніякіх афіцыйных міжнародных
кантактаў з беларускімі ўладамі быць не павінна.
Алена Танкачова заклікала Савет
Еўропы, роўна як і іншыя міжурадавыя структуры, пры вядзенні палітычнага
дыялогу з Беларуссю не паніжаць планку ўласных раней вылучаных патрабаванняў у
дачыненні да сітуацыі з правамі чалавека і вяршэнствам права ў краіне,
уключаючы адпаведныя рэкамендацыі ПАРЕ, «12 пунктаў» ЕС і т . д., з якіх да цяперашняга
моманту фактычна ні адно не было выканана беларускімі ўладамі. На яе думку, раўнапраўным бокам такога дыялогу павінна стаць грамадзянская
супольнасць Беларусі, і Савет Еўропы павінен гэтаму спрыяць, выкарыстоўваючы
ўсе наяўныя магчымасці. Аднак пры гэтым трэба ўлічваць
рызыку таго, што
беларускія ўлады могуць спрабаваць імітаваць вядзенне падобнага дыялогу, не
будучы ў ім па-сапраўднаму зацікаўленыя.
Па словах Андрэя Юрава, Савету Еўропы пара вярнуць сваю згубленую пазіцыю
лідэра сярод міжурадавых арганізацый, якія прасоўваюць стандарты правоў
чалавека, дэмакратыі і вяршэнства права ў Беларусі. Пры гэтым асаблівую ўвагу
неабходна звярнуць на пытанні абароны праваабаронцаў і захавання
фундаментальных правоў чалавека, перш за ўсё, свабоды асацыяцый, свабоды сходаў
і свабоды выказвання думкі, а таксама права на справядлівае судовае
разбіральніцтва і свабоды ад катаваньняў і жорсткага абыходжання. На думку кіраўніка Міжнароднай
назіральнай місіі, у сапраўдны момант вельмі неабходная сур'ёзная і ўзважаная
міжнародная прававая ацэнка падзеяў 19 снежня 2010 гады, якая магла б быць
выкарыстана ў ходзе маючых адбыцца судовых працэсаў супраць іх удзельнікаў, а
таксама стаць сур'ёзнай падставай для перагляду ўжо вынесеных прысудаў. Дэлегаты ПАСЕ, апроч іншага,
могуць заклікаць іншыя органы і структуры Савета Еўропы, у тым ліку Камісара па
правах чалавека і Венецыянскую камісію, да больш актыўных дзеянняў у дачыненні
да Беларусі (нават нягледзячы на тое, што яна не з'яўляецца сябрам Рады
Еўропы).
Майкл Гамільтан пракаментаваў
нядаўняе рашэнне аб запуску Маскоўскага механізму АБСЭ ў дачыненні да Беларусі,
нагадаўшы прысутным пра тое, што гэта шмат у чым з'явілася заслугай
грамадзянскіх арганізацый, якія ў студзені гэтага года ініцыявалі адпаведны
зварот да дзяржаў-удзельніц. Гэта адзін з нешматлікіх
інструментаў АБСЕ ў сферы «чалавечага вымярэння», які можа ўжывацца і без згоды
самой дзяржавы. За ўвесь час свайго існавання
Маскоўскі механізм (з 1991 г.) ужываўся ўсяго толькі 6 разоў, у апошні раз - у
2002 годзе ў дачыненні Туркменістана. Аднак, па словах Гамільтана,
Маскоўскі механізм АБСЕ - не панацэя, ён не павінен падмяняць сабой іншыя
ініцыятывы па правядзенні міжнароднага расследавання падзей 19 снежня 2010 года
і наступнаму маніторынгу сітуацыі з правамі чалавека і становішчам
грамадзянскай супольнасьці ў Беларусі - як міжурадавыя, так і прадпрымаемыя
сіламі грамадзянскага грамадства.
На думку спецдакладчыка ПАРЕ па
сітуацыі ў Беларусі Сінікі Хурскайнэн (Фінляндыя), са студзеня 2011 года, калі
ПАСЕ на сваёй папярэдняй сесіі прыняла рэзалюцыю па Беларусі, сітуацыя з
правамі чалавека ў краіне не палепшылася. Наадварот, за гэты час узніклі
новыя падставы для занепакоенасці, а таму прагрэсу ў адносінах ПАСЕ і Беларусі
быць не можа і кантакты з беларускімі ўладамі на вышэйшым узроўні павінны
пакуль застацца замарожанымі. Аднак ПАСЕ павінна працягваць
супрацоўнічаць з беларускімі дэмакратычнымі сіламі, грамадзянскай супольнасцю,
незалежнымі СМІ і праваабаронцамі.
Беларускім праваабаронцам і
прадстаўнікам Камітэта міжнароднага кантролю таксама атрымалася асобна
пагутарыць з членамі нядаўна створанага рашэннем Бюро Асамблеі часовага (ad
hoc) камітэта па расследаванні падзей 19 сьнежня 2010 г. і наступнага пераследу
апазіцыі, які ўзначаліў дэлегат Чэхіі Томаш Ірса. З сябрамі камітэта была
дасягнутая дамоўленасць аб супрацоўніцтве і абмене інфармацыяй са Спецыяльным
дакладчыкам Камітэта міжнароднага кантролю.