Прэвентыўны нагляд як магчымасць трымаць грамадзянскіх актывістаў на вудзе
![Міжнародная назіральная місія Камітэта Міжнароднага Кантролю за сітуацыяй з правамі чалавека ў Беларусі](/files/images/missija-znak.jpg)
Міжнародная назіральная місія Камітэта Міжнароднага Кантролю за сітуацыяй з правамі чалавека ў Беларусі
10 красавіка суд Маскоўскага раёна Менска вынес рашэнне аб прэвентыўным наглядзе на працягу двух гадоў за моладзевым актывістам Паўлам Вінаградавым.
Вінаградаў быў
фігурантам крымінальнай справы аб масавых беспарадках у Мінску 19 снежня 2010
года, пасля чаго суд прысудзіў яго да чатырох гадоў пазбаўлення волі ў калоніі
ўзмоцненага рэжыму. 14
верасня 2011 года актывіста вызвалілі на падставе ўказа прэзідэнта аб
памілаванні. І
ўжо 22 лютага ён быў асуджаны судом Маскоўскага раёна да 10 сутак
адміністрацыйнага арышту за акцыю «Цацкі митингуэ!» А пасля гэтага актывіста
некалькі разоў затрымлівалі нібыта за брыдкаслоўе і саджалі на суткі.
На
пасяджэнні па вынясенні рашэння аб прэвентыўным наглядзе за Вінаградавым
прысутнічаў эксперт Міжнароднай назіральнай місіі па сітуацыі з правамі
чалавека ў Беларусі кандыдат юрыдычных навук Сяргей Галубок. Ён
пракаментаваў ход судовага пасяджэння, адзначыўшы ў ім парушэнне
фундаментальнага права: ніхто не можа быць пакараны двойчы за адно
правапарушэнне.
«Чалавек
быў абмежаваны ў сваёй свабодзе судом у сувязі з тым, што, быўшы ўжо асуджаным
і памілаваным прэзідэнтам Беларусі Аляксандрам Лукашэнкам, здзейсніў
адміністрацыйныя правапарушэнні. Але мала
таго, што ён быў асобна пакараны за кожнае з іх. Улічваючы
яго ранейшую судзімасць, ён быў на 24 месяцы абмежаваны ў свабодзе
перамяшчэння: яму забаронена выходзіць з дому з 20:00 да 7:00, забаронена
наведваць месцы, дзе разліваюць спіртныя напоі, а гэтак жа выязджаць за межы Менска
і рэгістравацца ў міліцыі кожны тыдзень. Дарэчы,
гэта рашэнне не падлягае абскарджанню, яно канчатковае. А
абмежаванні цалкам адчувальныя: фактычна яны робяць нармальнае жыццё чалавека
немагчымым. Я
яшчэ не ведаю што сур'ёзней: такое абмежаванне на два гады або 20 сутак
адміністрацыйнага арышту.
У
выніку мы назіраем другаснае пакаранне за тое, што ўжо зроблена. Адзінае
пытанне, якое высвятляецца судом – ці не адменены пастановы аб прыцягненні
Вінаградава да адміністрацыйнай адказнасці. Гэты
факт выклікае шмат пытанняў з пункту гледжання таго, як у Рэспубліцы Беларусь
выконваецца замацаваны ў Міжнародным пакце аб грамадзянскіх і палітычных правах
(артыкул 14, параграф 7), прынцып, які абвяшчае аб тым, што ніхто не можа быць
асуджаны за адно і тое ж правапарушэнне
два разы. І гэта
ставіць пад пытанне сам інстытут прэвентыўнага нагляду. Хачу
адзначыць, што ён не існуе ні ў Расійскім заканадаўстве, ні ў заканадаўстве
ўсіх еўрапейскіх краін. Гэта
савецкі перажытак, заснаваны на прэзумпцыі віны, калі лічыцца, што чалавек, які
здзейсніў правапарушэнне, паўторыць яго ў будучыні і гэтаму трэба перашкодзіць.
Па-другое,
цікава адзначыць, што адзіным хадайніцтвам, якое заявіў Вінаградаў, было
хадайніцтва аб правядзенні фота-і відэаздымкі ў зале суда. Яно
было адхілена судом нават без абмеркавання пытання усімі бакамі працэсу. Згодна
з заканадаўствам, любое хадайніцтва, якое заяўлена бакамі ў працэсе, павінна
абмяркоўвацца. Але гэтага не
адбылося. Гэта
сведчыць аб тым, што ў суду першапачаткова была ўстаноўка прыняць тое ці іншае
рашэнне. Пры
гэтым варта ўлічыць тое, што ў зале мелася вялікая колькасць людзей, а відэа і
фота здымка - гэта магчымасць данесці да грамадскасці тое, што адбываецца ў
зале суда.
Па-трэцяе,
вельмі шмат пытанняў выклікае роля пракурора ў гэтым працэсе. Ідэя
ў тым, што з прадстаўленнем аб прызначэнні прэвентыўнага нагляду выступае
міліцыя. У
зале знаходзіўся прадстаўнік РАУС, які падтрымліваў гэта ўяўленне. Другі бокам
з'яўляецца сам Вінаградаў і яго абаронца. А
пракурор паводзіў сябе так, як быццам ён прымае рашэнне, а не суд. Ён
спрабаваў вучыць Вінаградава жыццю, задаваць яму розныя пытанні, а ў Паўла, у
сваю чаргу, такой магчымасці не было. Натуральна,
пракурор вынес заключэнне па справе, у якім рэкамендаваў прызначыць тое
пакаранне, якое і было вынесена.
Мы
маем нейкі інстытут, які выходзіць за межы спаборнасці працэсу, які дыктуе суду
сваю волю. У
гэтых умовах казаць пра спаборнасці бакоў вельмі складана, таму што ты
змагаешся з міліцыяй, а з'яўляецца фігура пракурора, абароненая ад любых
пытанняў і спробаў паставіць яго словы пад сумнеў. Гэтая фігура вызначае меркаванне
суду. У
гэтай сітуацыі складана праводзіць паралелі з іншымі прававымі сістэмамі, таму
што там адсутнічае сам інстытут прэвентыўнага нагляду. Але
спаборнасць - гэта фундаментальная гарантыя любога судовага працэсу.
Гэтыя
тры моманту дазваляюць сказаць, што парушана фундаментальнае права: ніхто не
можа быць пакараны двойчы за адно правапарушэнне. Па-другое, рашэнне суда было
ўжо перадвырашана. І
гэта стала ясна, калі на прапанову суда пракаментаваць вынесенае рашэнне,
Вінаградаў сказаў: «Усё і так зразумела". Натуральна,
зразумела, што за працэдура прайшла - яе складана назваць судовай і наогул
правасуддзем.
Пракурор
гэтак жа спытаў Вінаградава: ці законна яго прыцягвалі да адказнасці 3 разы? На
што Павал адказаў, што незаконна, хоць пастановы не былі адмененыя.
Законнасць нікога не хвалюе.
Хвалюе, ці ёсць 3
пастановы. Вядома, што ёсць. І
адна з іх, дарэчы, выносіла тая ж суддзя, якая выносіла прысуд па прэвентыўны
нагляд. Тое,
што гэта залу суда, можна здагадвацца толькі па мантыі суддзі. І гэта падрывае саму аснову
правасуддзя.
Дарэчы,
прэвентыўная мера - можа быць абкаткай таго, што можа быць ужыта ў дачыненні да
тых людзей, вызваленне якіх чакаецца на гэтым тыдні. Мяркуецца,
што яны будуць вызваленыя ў сувязі з памілаваннем. Гэта дазваляе трымаць людзей на
вудзе. Бо
адміністрацыйныя правапарушэнні - гэта не толькі дэманстрацыя цацак, гэта можа
быць пераход на чырвонае святло вуліцы, нецэнзурная лаянка і хуліганства.