Павел Сапелка: “Пазбаўленне выбарчага права для тых, хто ўтрымлiваецца пад вартай да вынясення прысуду, не абгрунтавана”

2012 2012-06-22T10:09:07+0300 1970-01-01T03:00:00+0300 be http://spring96.org/files/images/sources/sapelka-1.jpg Праваабарончы цэнтр «ВЯСНА» Праваабарончы цэнтр «ВЯСНА»
Праваабарончы цэнтр «ВЯСНА»
Павел Сапелка

Павел Сапелка

Павел Сапелка: “Пазбаўленне выбарчага права для тых, хто ўтрымлiваецца пад вартай да вынясення прысуду неабгрунтавана”


У спісах грамадзян Беларусі, якія маюць права ўдзельнічаць у выбарах, каля 7 мільёнаў выбаршчыкаў. Непасрэдна ў галасаванні, як правіла, прымаюць удзел больш за 5 мільёнаў. За гэтымі лічбамі цяжка заўважыць 40-50 тысяч чалавек, пазбаўленых выбарчага права ў сувязі з крымінальным пераследам.


У адпаведнасці з Канстытуцыяй і Выбарчым кодэксам Рэспублікі Беларусь, «у выбарах, рэферэндуме не ўдзельнічаюць грамадзяне, прызнаныя судом недзеяздольнымі, асобы, якiя ўтрымлiваюцца па прыгавору суда ў месцах пазбаўлення волі. У галасаванні не прымаюць удзелу асобы, у дачыненні да якіх у парадку, устаноўленым крымінальна-працэсуальным заканадаўствам, выбрана мера стрымання - утрыманне пад вартай". Калі з абмежаваннем правоў недзеяздольных усё зразумела і лагічна, то пазбаўленне канстытуцыйнага права асуджаных, а тым больш падазраваных і абвінавачаных, гэта значыць, асоб, якія не лічацца здзейснілі злачынства, уяўляецца неабгрунтаваным.
У суседніх дзяржавах выключэння з нормы аб ўсеагульным выбарчым праве сфармуляваная па-іншаму:
Артыкул 2 Закона Украіны аб выбарах народных дэпутатаў Украіны мяркуе адзінае абмежаванне: «Не мае права голасу грамадзянін, прызнаны судом недзеяздольным".
Закон ад 12 красавіка 2001 года «Аб выбарах у Сейм Польскай Рэспублікі і ў Сенат Польскай Рэспублікі» устанаўлівае, што актыўным выбарчым правам, гэта значыць правам галасаваць на выбарах мае кожны грамадзянін Польшчы, які да дня галасавання дасягнуў 18-гадовага ўзросту, акрамя асоб, якія: пазбаўленыя грамадзянскіх правоў па канчатковым рашэнні суда; пазбаўленыя выбарчых правоў па канчатковага рашэння Вярхоўнага Суда; прызнаныя недзеяздольнымі  па канчатковым рашэнні суда.
У адпаведнасці з артыкулам 34 Канстытуцыі Літоўскай Рэспублікі, «У выбарах не ўдзельнічаюць грамадзяне, прызнаныя судом недзеяздольнымі».
У Расійскай Федэрацыі і ў Казахстане абмежавана выбарчае права асуджаных, пазбаўленых волі.
Артыкул 4 Канстытуцыйнага Закона Рэспублікі Казахстан “Аб выбарах у Рэспубліцы Казахстан»: «У выбарах не ўдзельнічаюць грамадзяне, прызнаныя судом недзеяздольнымі, а таксама змяшчаюцца ў месцах пазбаўлення волі па прысуду суда”.
У 32 артыкуле Канстытуцыі РФ гаворыцца пра тое, што «Не маюць права абіраць і быць выбранымі грамадзяне, прызнаныя судом недзеяздольнымі, а таксама змяшчаюцца ў месцах пазбаўлення волі па прысуду суда».
«У Люксембургу пазбаўленыя актыўнага выбарчага права банкруты, гаспадара дамоў цярпімасці; ў Эквадоры - п'яніцы, валацугі, ашуканцы, у Пакістане кандыдат у Нацыянальны сход павінен мець «добрую маральную рэпутацыю».
Як бачна, звычайна пазбаўляюцца выбарчых правоў асобы, якія адбываюць пакаранне пазбаўленнем волі па прысуду суда. Так, згодна з ч. 1 арт. 3 брытанскага Акту аб народным прадстаўніцтве 1983 года, «асоба, якая знаходзіцца ў зняволенні, якое яно адбывае ў папраўчай установе ў мэтах выканання прысуду, не можа галасаваць на законнай падставе на любых парламенцкіх выбарах ці на выбарах у органы мясцовага самакіравання». Акрамя таго, асоба можа быць па прыгавору суда пазбаўлена публічных правоў (уключаючы выбарчыя) альбо дзеянне для яго гэтых правоў можа быць прыпынена без пазбаўлення волі (http://isfic.info).
Аднак існуе тэндэнцыя захоўваць за крымінальна пераследваемымі грамадзянамі канстытуцыйнае права абіраць і быць абраным альбо ўсталёўваць магчымасць пазбаўлення гэтага права толькі па прыгавору суда. Так, артыкул 38 Канстытуцыі ФРГ устанаўлівае: «Правам голасу валодае любы грамадзянін Германіі, якому ўжо споўнілася 18 гадоў».
Выбарчы закон Кубы ад 7 ліпені 1976 г.: “Не могуць ажыццяўляць гэта права [галасаваць] вар'яты, прызнаныя такімі судовай пастановай, і асуджаныя да паразы ў правах за здзяйсненне злачынства”.
 “Згодна з арт. 38 Палітычнай канстытуцыі Мексіканскіх Злучаных Штатаў 1917 правы і прывілеі грамадзян (у тым ліку выбарчыя правы) прыпыняюцца, у прыватнасці, у выпадку бадзяжніцтва або сістэматычнага п'янства, устаноўленых у прадугледжаным законам парадку, а таксама ў выніку вынясення канчатковага прысуду, які прадугледжвае такое прыпыненне ў якасці меры пакарання” (http://isfic.info).


Між тым, чалавек, яго правы, свабоды і гарантыі іх рэалізацыі з'яўляюцца найвышэйшай каштоўнасцю і мэтай грамадства і дзяржавы. Рэспубліка Беларусь прызнае прыярытэт агульнапрызнаных прынцыпаў міжнароднага права і забяспечвае адпаведнасць ім заканадаўства. (Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь).
Так, артыкул 2 Міжнароднага Пакта аб грамадзянскіх і палітычных правах (Прыняты рэзалюцыяй 2200 А (XXI) Генеральнай Асамблеі ад 16 снежня 1966 года) устанаўлівае, што «кожная дзяржава, якая  ўдзельнічае ў гэтым Пакце, абавязваецца паважаць і забяспечваць усім, хто  знаходзіцца ў межах яе тэрыторыі і пад яе юрысдыкцыяй асобам правы, якiя прызнаюцца ў гэтым Пакце, без якога б там ні было адрознення, як напрыклад у адносінах расы, колеру скуры, полу, мовы, рэлігіі, палітычных і іншых перакананняў, нацыянальнага або сацыяльнага паходжання, маёмаснага становішча, нараджэння ці іншых абставінах ». У адпаведнасці з артыкулам 25 Пакта, “кожны грамадзянін павінен мець без якой бы там ні было дыскрымінацыі, памянёнай ў артыкуле 2, і без неабгрунтаваных абмежаванняў права і магчымасцяў: галасаваць і быць абраным на сапраўдных перыядычных выбарах, якія ажыццяўляюцца  на аснове ўсеагульнага роўнага выбарчага права пры тайным галасаванні і якія забяспечваюць свабоднае волевыяўленне выбаршчыкаў”.
Уяўляецца, што абмежаванне выбарчага права ў сувязі з асуджэннем, а тым больш, з заключэннем пад варту нельга прызнаць абгрунтаваным.
Прынцып 36 Збору прынцыпаў абароны ўсіх асоб, якія падвяргаюцца затрыманню або заключэнню ў якой бы там ні было форме (прыняты рэзалюцыяй 43/173 Генеральнай Асамблеі ад 9 снежня 1988 году) абвяшчае:
затрыманая асоба, падазраваныя ці абвінавачаныя ў здзяйсненні крымінальнага злачынства, лічыцца невінаватым і мае права на зварот з ім як з такім да таго часу, пакуль яго вінаватасць не будзе даказаная згодна з законам у ходзе адкрытага судовага разбору, які будзе мець усе гарантыямі, неабходнымі для сваёй абароны.
Арышт або затрыманне такой асобы на перыяд правядзення следства і судовага разбору ажыццяўляецца толькі ў мэтах адпраўлення правасуддзя на падставах і ў адпаведнасці з умовамі і працэдурамі, усталяванымі законам. Забараняецца ўвядзенне абмежаванняў у дачыненні да такой асобы, у якіх няма непасрэднай неабходнасці з пункту гледжання мэтаў затрымання або ліквідацыі перашкод для ходу расследавання або адпраўлення правасуддзя, або падтрымання бяспекі і парадку ў месцы затрымання.
Камітэт па правах чалавека ў Заўвагі агульнага парадку № 21 (1992) “Артыкул 10”  паказаў, што “асобы, пазбаўленыя свабоды, карыстаюцца ўсімі правамі, што абвешчаны ў Пакце, з улікам абмежаванняў, непазбежных для жыцця ў няволі”.
Для разумення неабгрунтаванасці абмежавання выбарчага права асуджаных важныя Мінімальныя стандартныя правілы абыходжання са зняволенымі, прынятыя на першым Кангрэсе Арганізацыі Аб'яднаных Нацый па папярэджанні злачыннасці і абыходжання з правапарушальнікамі, які адбыўся ў Жэневе ў 1955 годзе, і адобраны Эканамічным і Сацыяльным Саветам ў яго рэзалюцыях 663 З (XXIV ) ад 31 Ліпеня 1957 і 2076 (LXII) ад 13 мая 1977 года. У папярэдніх заўвагах пазначана, што гэтыя Правілы ... прызначаныя для таго, каб на аснове агульнапрызнаных дасягненняў сучаснай думкі і з улікам асноўных элементаў найбольш здавальняючых ў цяперашні час сістэм выкласці тое, што звычайна лічыцца правільным з прынцыповага і практычнага пунктаў гледжання ў галіне абыходжання з зняволенымі. У Правілах паказваецца на тое, што заключэнне і іншыя меры, якія  ізалююць правапарушальніка ад навакольнага свету, прычыняюць яму пакуты ўжо ў сілу таго, што яны адбіраюць у яго права на самавызначэнне, паколькі яны пазбаўляюць яго свабоды. Таму, за выключэннем выпадкаў, калі сегрэгацыя ўяўляецца апраўданай ці калі гэтага патрабуюць меркаванні дысцыпліны, турэмная сістэма не павінна пагаршаць пакуты, якія вынікаюць з гэтага становішча. У звароце са зняволенымі варта падкрэсліваць не іх выключэнне з грамадства, а тую акалічнасць, што яны працягваюць заставацца яго членамі. Варта прымаць меры для таго, каб зняволеныя маглі захоўваць за сабой максімум сумяшчальных з законам і ўмовамі іх прысуду правоў у вобласці іх грамадзянскіх інтарэсаў ....


З улікам усяго выкладзенага, неабходна неадкладна выключыць з Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь і Выбарчага кодэкса палажэнні, якія абмяжоўваюць выбарчае права асоб, якiя ўтрымлiваюцца пад вартай да вынясення прысуду, а таксама прадпрымаць крокі па выключэнню неабгрунтаванай дыскрымінацыі тых, хто адбывае пакаранне ў месцах пазбаўлення волі па прысуду суда.

"Праваабаронцы за свабодныя выбары"

Апошнія навіны

слухаць Радыё рацыя Міжнародная федэрацыя правоў чалавека Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка КАМУНІКАТ Грамадзкі вэб-архіў ВЫТОКІ Антидискриминационный центр АДЦ 'Мемориал' Prava-BY.info Беларускі Праўны Партал Межрегиональная правозащитная группа - Воронеж/Черноземье
Московская Хельсинкская группа
Молодежное Правозащитное Движение
amnesty international